Dvořák – Stabat Mater | Rubiś | Postrożna | Szlenkier | Gierlach | Shemet | Chór i Orkiestra Symfoniczna

Wykonawcy:

• Natalia Rubiś – sopran
• Jadwiga Postrożna – alt
• Tadeusz Szlenkier – tenor
• Wojciech Gierlach – bas
• Yaroslav Shemet – dyrygent
• Jarosław Wolanin – przygotowanie chóru
• Chór Filharmonii Śląskiej
• Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Śląskiej

Program:

• Antonín Dvořák – Stabat Mater 58

Stabat Mater Antonína Dvořáka to dzieło, które otworzyło czeskiemu kompozytorowi drogę do międzynarodowej kariery. Po londyńskim wykonaniu kantaty w 1883 roku Dvořák został okrzyknięty jednym z najważniejszych twórców swojej epoki, a sukces utworu przyniósł mu zaproszenia do najważniejszych europejskich sal koncertowych. Monumentalne opracowanie średniowiecznej sekwencji o cierpieniu Matki Boskiej powstało po osobistych tragediach kompozytora – śmierci trojga dzieci – i stało się jednocześnie przejmującą refleksją nad bólem, wiarą i nadzieją. Partie solowe wykonają Natalia Rubiś, Jadwiga Postrożna, Tadeusz Szlenkier i Wojciech Gierlach, a całość poprowadzi Yaroslav Shemet.

Dvořák rozpoczął pracę nad Stabat Mater w 1876 roku, początkowo tworząc kameralną, siedmioczęściową wersję dzieła. Dopiero po kolejnych tragediach rodzinnych rozbudował utwór do monumentalnej, dziesięcioczęściowej formy z udziałem orkiestry, chóru i kwartetu solistów. Powstała kompozycja niezwykła – niemal dziewięćdziesięciominutowa muzyczna medytacja, w której dramat i żałoba ustępują stopniowo wewnętrznemu ukojeniu i duchowej nadziei.

Choć Stabat Mater powstało w epoce późnego romantyzmu, muzyka Dvořáka zaskakuje klasyczną przejrzystością i powściągliwością środków. Kompozytor unika teatralnego patosu, budując emocje poprzez subtelne przekształcenia motywów, szerokie kantyleny i niezwykłą miękkość brzmienia chóru oraz orkiestry. Szczególną rolę odgrywa tu kontrast między intymnymi fragmentami modlitewnymi a monumentalnymi kulminacjami całego zespołu.

Dzieło otwiera przejmujący motyw opadającej frazy symbolizującej żałobę i cierpienie, który powraca w różnych odsłonach przez całą kantatę. W kolejnych częściach pojawiają się między innymi marsz żałobny, fragmenty o charakterze kołysanki, chóralne modlitwy oraz dramatyczne kulminacje związane z wizją cierpienia Chrystusa i Matki Boskiej. Finałowe fugowane „Amen” przynosi jednak wyraźne rozświetlenie muzyki i poczucie duchowego pojednania – jedno z najbardziej poruszających zakończeń w całej twórczości Dvořáka.